Wstęp i zarys sytuacji Akcja powieści toczy się w Budapeszcie na Węgrzech, pod koniec XIX wieku. Poznajemy grupę chłopców skupionych wokół czternastoletniego, rozsądnego i wyważonego Janosza Boki. W jego klasie uczą się m.in.: mały i wątły Ernest Nemeczek (jedyny szeregowiec w grupie, którego nikt nie słucha), elegancki Czele, świetnie gwiżdżący Czonakosz, porywczy Gereb oraz Barabasz i Weiss
Chłopcy po lekcjach spędzają czas na swoim ukochanym Placu Broni – placu z tartakiem i stertami drewna, idealnym miejscu do zabaw. Zbudowali tam swoją fortecę, a terenu pilnuje opłacany stróż, Słowak Jano, oraz jego pies Hektor.
Konflikt i prawo silniejszego (einstand) Spokój chłopców zostaje zaburzony przez agresywną grupę zwaną Czerwonymi Koszulami, rezydującą w Ogrodzie Botanicznym, której przewodzi honorowy, ale twardy Feri Acz. Wcześniej w parku bracia Pastorowie (należący do Czerwonych Koszul) użyli wobec Nemeczka i jego kolegów prawa einstand – czyli prawa silniejszego – brutalnie odbierając im wygrane szklane kulki. Sytuacja zaognia się, gdy na Placu Broni zjawia się sam Feri Acz i kradnie chorągiewkę chłopców.
W odpowiedzi Boka zwołuje zebranie. Przeprowadzają wybory dowódcy – Boka wygrywa z Gerebem, co budzi w tym drugim ogromną zazdrość. Zapadają decyzje o konieczności obrony Placu i zorganizowaniu wyprawy zwiadowczej do bazy wroga.
Zwiad w Ogrodzie Botanicznym i zdrada Gereba Boka, Nemeczek i Czonakosz zakradają się do Ogrodu Botanicznego. W ruinach zamku znajdują broń wroga (tomahawki), ale Boka zabrania ich kraść – zostawiają jedynie kartkę z napisem: „Tu byli chłopcy z Placu Broni”. Podczas zwiadu odkrywają szokującą prawdę: Gereb zdradził. Widzą, jak podpowiada Czerwonym Koszulom, w jaki sposób najłatwiej zdobyć ich Plac.
W trakcie ucieczki chłopcy zostają zauważeni. Aby się ukryć, mały Nemeczek musi wejść do zimnego stawu. Jest to jego pierwsza, ale nie ostatnia w tej historii wymuszona kąpiel. Ostatecznie udaje im się zbiec, a Boka postanawia początkowo ukryć prawdę o zdradzie Gereba przed resztą grupy.
Związek Kitowców i hańba Nemeczka Równolegle działa szkolny Związek Kitowców, organizacja zajmująca się żuciem i zbieraniem okiennego kitu. Nauczyciel dowiaduje się o jej istnieniu, rekwiruje kit i zakazuje dalszej działalności. Chłopcy buntują się i potajemnie reaktywują Związek.
Gdy Nemeczek podsłuchuje, że Gereb próbuje przekupić stróża Jano cygarami, by ten wygnał chłopców z Placu, natychmiast biegnie ostrzec Bokę. Po drodze zatrzymują go koledzy ze Związku Kitowców, żądając złożenia przysięgi. Nemeczek odmawia, bo sprawa Placu jest ważniejsza. Za karę zostaje niesprawiedliwie uznany za tchórza i zdrajcę, a jego nazwisko w protokole zostaje wpisane małymi literami, co jest największą hańbą.
Bohaterska postawa Nemeczka Nemeczek udaje się samotnie do bazy Czerwonych Koszul w Ogrodzie Botanicznym. Ujawnia się w momencie, gdy Gereb kpi z tchórzostwa chłopców z Placu Broni. Mały bohater staje odważnie przed wrogami: odzyskuje chorągiewkę i wygarnia Gerebowi jego podłość. Zdumiony Feri Acz proponuje mu dołączenie do Czerwonych Koszul, ale Nemeczek z oburzeniem odmawia. Za karę zostaje przez braci Pastorów wrzucony do stawu. Przemoczony wychodzi z podniesioną głową, zawstydzając Gereba. Czerwone Koszule – na znak szacunku dla jego odwagi – prezentują przed nim broń. Po tym wydarzeniu Nemeczek ciężko choruje (zapalenie płuc).
Bitwa o Plac Broni Boka opracowuje genialny plan obrony Placu, przydzielając każdemu konkretne zadania. Na Placu pojawia się skruszony Gereb, błagając o przebaczenie. Początkowo Boka go odrzuca, ale po otrzymaniu listu z przeprosinami i zdradzonymi planami wroga, przyjmuje go z powrotem w stopniu szeregowca. Ojciec Gereba również dowiaduje się o plotkach dotyczących syna, ale lojalny (choć majaczący w gorączce) Nemeczek kryje kolegę, mówiąc, że Gereb nie zdradził.
Wybucha bitwa. Obowiązują honorowe zasady (zapasy, rzucanie bombami z piasku). Chłopcy z Placu Broni wciągają wroga w pułapkę. Gdy Czerwone Koszule zaczynają przegrywać i łamią reguły, na pole bitwy niespodziewanie wkracza umierający Nemeczek. Resztką nadludzkich sił powala Feriego Acza, co przesądza o wielkim zwycięstwie obrońców Placu. Chwilę później traci przytomność.
Tragiczny finał Zrozpaczona matka zabiera Nemeczka do domu, a koledzy w milczeniu odprowadzają go, oddając mu hołd. Boka płacze pod kamienicą przyjaciela, gdzie spotyka wstrząśniętego Feriego Acza, którego dręczą wyrzuty sumienia. Związek Kitowców w końcu uświadamia sobie swój błąd i zmienia wpis w protokole – nazwisko Nemeczka zostaje zapisane wielkimi literami. Koledzy przychodzą z tą wiadomością do chorego, ale niestety jest już za późno – wkrótce potem bohater umiera.
Epilog Załamany Boka wraca na opustoszały Plac Broni. Przechadzając się po nim, dowiaduje się od stróża Słowaka najgorszej możliwej prawdy: na Placu wkrótce rozpocznie się budowa wielopiętrowej kamienicy. Teren, o który walczyli i za który Nemeczek oddał życie, przestanie istnieć. Boka po raz pierwszy uświadamia sobie brutalność dorosłego świata – rozumie, że życie to nie tylko zabawa, ale też bolesne pożegnania i utrata złudzeń.